اسکن استخوان به روش پزشکی هسته ای ( Bone Scan )

اسکن استخوان به روش پزشکی هسته ای

اسکن استخوان یکی از روش های تصویربرداری پزشکی هسته ای است که برای بررسی فعالیت و تغییرات استخوانی در بخش های مختلف بدن انجام می شود. در این روش، مقدار مشخصی رادیودارو به بیمار تزریق شده و پس از توزیع آن در بدن، تصاویر توسط دستگاه گاما کمرا ثبت می شود. اسکن استخوان می تواند در بررسی دردهای استخوانی، شکستگی های پنهان، عفونت، برخی بیماری های استخوانی و ارزیابی احتمال گسترش بعضی سرطان ها به استخوان کاربرد داشته باشد. نوع اسکن و ضرورت انجام آن بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک تعیین می شود.

اسکن استخوان چیست و در پزشکی هسته ای چه کاربردی دارد؟

اسکن استخوان یکی از روش های تصویربرداری پزشکی هسته ای است که با استفاده از رادیودارو، فعالیت استخوان ها و نواحی دارای تغییرات غیرطبیعی را بررسی می کند. پس از تزریق رادیودارو، این ماده در بخش هایی از استخوان که فعالیت متابولیک بیشتری دارند تجمع پیدا می کند و دستگاه گاما کمرا تصاویر مورد نیاز را ثبت می کند. این روش می تواند اطلاعاتی درباره تغییرات عملکردی استخوان ارائه دهد و در کنار شرح حال، معاینه و سایر بررسی های تشخیصی برای ارزیابی وضعیت بیمار مورد استفاده قرار گیرد.

چه تغییراتی با اسکن استخوان قابل بررسی است؟

این روش می تواند الگوهای مختلف فعالیت غیرطبیعی استخوان را نشان دهد، از جمله:

•  افزایش فعالیت استخوانی

•  کاهش فعالیت استخوانی

•  تغییرات ناشی از شکستگی

•  تغییرات مرتبط با عفونت

•  تغییرات ناشی از برخی بیماری های استخوانی

•  برخی ضایعات و درگیری های استخوانی

•  تغییرات مرتبط با متاستازهای استخوانی

چرا اسکن استخوان می تواند تغییرات عملکردی استخوان را پیش از برخی تغییرات ساختاری نشان دهد؟

استخوان با وجود ساختار ظاهری ثابت، به طور مداوم در حال بازسازی و تغییر فعالیت سلولی است. رادیودارو در نواحی دارای فعالیت متابولیک بیشتر تجمع پیدا می کند؛ بنابراین تصویربرداری هسته ای می تواند تغییرات فعالیت استخوان را نشان دهد؛

حتی زمانی که تغییرات ساختاری هنوز در روش هایی مانند رادیوگرافی به وضوح قابل مشاهده نیستند. به همین دلیل، این روش در برخی شرایط می تواند اطلاعات زودهنگام تری درباره فرآیندهای فعال استخوانی ارائه کند. البته تفسیر یافته ها باید همراه با علائم، سوابق پزشکی و سایر نتایج تصویربرداری انجام شود. برای نوبت اسکن استخوان به صورت آنلاین، می توانید به اسکن طب مراجعه کنید.

کاربرد اسکن استخوان در تشخیص و پیگیری بیماری ها

این روش بر اساس نظر پزشک و شرایط بالینی بیمار می تواند برای بررسی یا پیگیری طیف مختلفی از مشکلات مورد استفاده قرار گیرد، از جمله:

•  بررسی علت برخی دردهای استخوانی نامشخص

•  شناسایی برخی شکستگی های پنهان یا استرسی

•  بررسی عفونت های استخوانی

•  ارزیابی برخی بیماری های مفصلی و استخوانی

•  بررسی احتمال درگیری استخوان در برخی سرطان ها

•  پیگیری تغییرات استخوانی پس از درمان

•  ارزیابی برخی آسیب های استخوانی

•  مقایسه وضعیت استخوان در بررسی های دوره ای

اسکن استخوان برای تشخیص چه بیماری ها و مشکلاتی انجام می شود؟

این روش تصویربرداری با بررسی الگوی تجمع رادیودارو در استخوان ها، می تواند در ارزیابی برخی تغییرات غیرطبیعی استخوانی و تعیین نواحی دارای فعالیت غیرعادی کاربرد داشته باشد. پزشک بر اساس علائم، سابقه پزشکی و یافته های سایر بررسی ها ممکن است انجام آن را برای موارد زیر درخواست کند:

•  شکستگی های پنهان و استرسی

•  عفونت استخوان یا استئومیلیت

•  دردهای استخوانی با علت نامشخص

•  متاستاز استخوانی در برخی بیماران مبتلا به سرطان

•  برخی بیماری های مفصلی و استخوانی

•  بیماری پاژه استخوان

•  بررسی تغییرات استخوان پس از آسیب یا جراحی

•  ارزیابی برخی اختلالات مربوط به بازسازی و فعالیت استخوان

•  بررسی عملکرد استخوان در نواحی دارای یافته غیرطبیعی در سایر تصویربرداری ها

•  پیگیری برخی بیماری های استخوانی و ارزیابی روند تغییرات پس از درمان

اسکن استخوان چگونه انجام می شود؟ بررسی مرحله به مرحله در مرکز پزشکی هسته ای

اسکن استخوان یک فرآیند چند مرحله ای است که از پذیرش و بررسی شرایط بیمار آغاز می شود و با ثبت تصاویر توسط گاما کمرا ادامه پیدا می کند. زمان انجام مراحل به نوع بررسی، شرایط بیمار و پروتکل مرکز بستگی دارد. آشنایی با روند کار، به مراجعه کننده کمک می کند با آمادگی بیشتری در مرکز پزشکی هسته ای حضور پیدا کند.

پذیرش و بررسی درخواست پزشک

در ابتدا اطلاعات بیمار و درخواست پزشک بررسی می شود تا نوع تصویربرداری و نواحی مورد نظر مشخص باشد. سوابق پزشکی، نتایج تصویربرداری های قبلی و داروهای مصرفی در صورت نیاز بررسی می شوند. بیمار باید بارداری یا احتمال آن، شیردهی و شرایط پزشکی مهم خود را به مسئول مربوطه اطلاع دهد تا اقدامات لازم پیش از انجام اسکن استخوان انجام شود.

تزریق رادیودارو

در مرحله بعد، مقدار مشخصی از رادیوداروی مورد استفاده در پزشکی هسته ای از طریق تزریق وریدی وارد بدن می شود. این ماده در بخش هایی از استخوان که فعالیت متابولیک بیشتری دارند، تجمع بیشتری پیدا می کند. میزان رادیودارو بر اساس پروتکل پزشکی و شرایط بیمار تعیین می شود و تزریق معمولا در مدت کوتاهی انجام می گیرد.

زمان انتظار برای توزیع رادیودارو

پس از تزریق، باید زمان مشخصی سپری شود تا رادیودارو در بدن توزیع شده و به استخوان ها برسد. در این فاصله، معمولا نوشیدن مایعات طبق دستور مرکز توصیه می شود و تخلیه مثانه نیز اهمیت دارد. مدت انتظار ثابت نیست و بر اساس پروتکل تصویربرداری تعیین می شود. این مرحله برای ایجاد تصاویر مناسب اهمیت دارد.

قرار گرفتن روی تخت تصویربرداری

پس از گذشت زمان لازم، بیمار روی تخت مخصوص دستگاه گاما کمرا قرار می گیرد. کارشناس پزشکی هسته ای وضعیت بدن را برای ثبت تصاویر مناسب تنظیم می کند. لازم است بیمار تا حد امکان ثابت بماند تا حرکت بدن باعث کاهش کیفیت تصاویر نشود. بسته به نوع بررسی، ممکن است تصویربرداری از یک ناحیه مشخص یا بخش گسترده ای از بدن انجام شود.

ثبت تصاویر با گاما کمرا

در این مرحله، دستگاه گاما کمرا تابش ناشی از رادیودارو را دریافت و آن را به تصاویر قابل بررسی تبدیل می کند. تصاویر، الگوی توزیع رادیودارو در استخوان ها را نشان می دهند و نواحی دارای فعالیت غیرطبیعی را مشخص می کنند. ممکن است برای بررسی دقیق تر یک ناحیه، تصاویر تکمیلی نیز توسط کارشناس ثبت شود.

بررسی تصاویر و تهیه گزارش

پس از پایان تصویربرداری، تصاویر توسط پزشک متخصص پزشکی هسته ای بررسی می شوند. یافته های تصویری با اطلاعات بالینی بیمار و در صورت وجود، نتایج بررسی های قبلی مقایسه می شوند. در صورت مشاهده الگوهای غیرطبیعی، یافته ها در گزارش ثبت خواهند شد. نتیجه نهایی باید توسط پزشک معالج و با توجه به شرایط بالینی بیمار تفسیر شود.

آمادگی های لازم قبل از انجام اسکن استخوان

برای انجام این روش تصویربرداری معمولا آمادگی پیچیده ای نیاز نیست، اما رعایت برخی نکات می تواند به ثبت تصاویر با کیفیت و دریافت نتیجه دقیق تر کمک کند. قبل از مراجعه به مرکز پزشکی هسته ای، بیمار باید دستورالعمل های ارائه شده توسط مرکز یا پزشک را رعایت کند و اطلاعات مربوط به وضعیت جسمی، داروهای مصرفی و سوابق درمانی خود را در اختیار کارشناسان قرار دهد. مهم ترین نکات آمادگی قبل از انجام اسکن استخوان شامل موارد زیر است:

• بیمارانی که باردار هستند یا احتمال بارداری دارند، باید پیش از تزریق رادیودارو این موضوع را به پزشک یا کارشناس پزشکی هسته ای اطلاع دهند.

• در دوران شیردهی ممکن است نیاز به رعایت دستورالعمل های خاصی وجود داشته باشد؛ بنابراین اطلاع دادن این موضوع پیش از انجام تصویربرداری ضروری است.

• بهتر است بیمار نسخه پزشک، نتایج آزمایش ها، تصاویر قبلی و گزارش های مرتبط با مشکلات استخوانی را هنگام مراجعه همراه داشته باشد.

• نوشیدن آب طبق توصیه مرکز می تواند به دفع سریع تر رادیودارو از بدن کمک کند و در برخی پروتکل ها برای بهبود کیفیت تصاویر توصیه می شود.

• معمولا داروهای معمول نیاز به قطع ندارند، اما بیمار باید درباره داروهای خاص یا شرایط پزشکی خود با مرکز هماهنگ کند.

• بهتر است لباس راحت و بدون تجهیزات فلزی اضافی پوشیده شود تا هنگام تصویربرداری مشکلی ایجاد نشود.

• سابقه جراحی، شکستگی، عفونت، بیماری های زمینه ای یا درمان های قبلی مرتبط با استخوان باید به تیم پزشکی اطلاع داده شود.

• به دلیل نیاز به تزریق رادیودارو و فاصله زمانی تا تصویربرداری، حضور به موقع در مرکز اهمیت زیادی دارد.

سخن پایانی

اسکن استخوان یکی از روش های کاربردی پزشکی هسته ای برای بررسی فعالیت استخوان ها و شناسایی تغییرات غیرطبیعی در بخش های مختلف بدن است. این روش می تواند در ارزیابی دردهای استخوانی، شکستگی های پنهان، عفونت، برخی بیماری های استخوانی و بررسی احتمال درگیری استخوان در بعضی سرطان ها مورد استفاده قرار گیرد. رعایت آمادگی های لازم، ثبت تصاویر با کیفیت و تفسیر تخصصی نتایج، نقش مهمی در دستیابی به اطلاعات قابل اعتماد دارد. انتخاب مرکز مجهز و دارای تیم تخصصی پزشکی هسته ای نیز می تواند به انجام منظم و دقیق مراحل تصویربرداری کمک کند.

سوالات متداول

1.      آیا بعد از اسکن استخوان می توان رانندگی کرد؟

در بیشتر موارد، خود تصویربرداری محدودیتی برای رانندگی ایجاد نمی کند و بیمار می تواند پس از پایان فرآیند به فعالیت های روزمره بازگردد. با این حال، اگر پزشک یا مرکز پزشکی هسته ای دستور خاصی ارائه کرده باشد، همان توصیه باید رعایت شود.

2.      آیا بعد از اسکن استخوان باید از دیگران فاصله گرفت؟

مقداری از رادیودارو پس از تصویربرداری همچنان در بدن باقی می ماند و به تدریج دفع می شود. معمولا رعایت فاصله ویژه برای همه افراد ضروری نیست، اما ممکن است برای تماس نزدیک و طولانی با کودکان یا زنان باردار دستورالعمل خاصی ارائه شود.

3.      آیا اسکن استخوان می تواند پوکی استخوان را نشان دهد؟

اسکن استخوان روش اصلی تشخیص پوکی استخوان نیست. برای ارزیابی تراکم معدنی استخوان معمولا از سنجش تراکم استخوان یا DEXA استفاده می شود. اسکن هسته ای بیشتر برای بررسی فعالیت و تغییرات متابولیک استخوان کاربرد دارد.

4.      آیا می توان نتیجه اسکن استخوان را بلافاصله دریافت کرد؟

زمان آماده شدن گزارش به مرکز، حجم تصاویر و نیاز به بررسی های تکمیلی بستگی دارد. پس از ثبت تصاویر، پزشک متخصص پزشکی هسته ای آنها را بررسی کرده و گزارش را تهیه می کند؛ بنابراین ممکن است نتیجه بلافاصله پس از پایان تصویربرداری آماده نباشد.

5.      آیا اسکن استخوان برای کودکان هم انجام می شود؟

در صورت وجود ضرورت پزشکی، این تصویربرداری می تواند برای کودکان نیز انجام شود. تصمیم گیری درباره انجام آن به سن کودک، شرایط بالینی، هدف تصویربرداری و نظر پزشک بستگی دارد. مقدار رادیودارو نیز بر اساس شرایط بیمار و پروتکل مربوط تعیین می شود.

6.      آیا انجام اسکن استخوان نیاز به همراه دارد؟

در بیشتر موارد، بیمار برای انجام تصویربرداری به همراه نیاز ندارد و می تواند شخصا به مرکز مراجعه کند. با این حال، کودکان، سالمندان یا افرادی که به دلیل شرایط جسمی برای رفت و آمد یا انجام مراحل تصویربرداری به کمک نیاز دارند، بهتر است با همراه مراجعه کنند.