مطب دکتر کامران کیوان پژوه فوق تخصص روماتولوژیست

مطب دکتر کامران کیوان پژوه فوق تخصص روماتولوژیست واقع در ارومیه استان آذربایجان غربی می باشد که با امکاناتات تصویربرداری سنجش تراکم استخوان در اختیار بیماران می باشد.

پوکی استخوان چیست و سنجش تراکم استخوان در چه کسانی لازم است

پوکی استخوان چیست؟ همانطور که می‌دانید استخوان‌ها بافت‌های زنده‌ای هستند که دائما در حال تحلیل رفتن و ساخت توده‌های استخوانی جدید هستند. زمانی که سرعت از بین رفتن بافت‌های استخوانی، سریع‌تر از ساخت بافت جدید باشد، فرد به پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان مبتلا شده است. پوکی استخوان نوعی بیماری پیشرونده استخوان است، که در آن جرم و تراکم استخوان به مرور کم شده و باعث سست و شکننده شدن استخوان‌ها می‌شود.

بیماری پوکی استخوان در تمامی گروه‌های سنی و در هر دو جنس زن و مرد مشاهده می‌شود، اما به طور عمده با افزایش سن، شدت و شیوع آن نیز افزایش می‌یابد. همچنین زنان در مقایسه با مردان، بیشتر در معرض خطر ابتلا به پوکی استخوان هستند، خصوصا در دوران پس از یائسگی.

سنجش تراکم استخوان

سنجش تراکم استخوان یا دانسیتومتری استخوان روشی است که با استفاده از آن می توان سفتی و سختی و درجه محکم بودن استخوان های بدن را تعیین کرد.

اندازه‌گیری تراکم استخوان یکی از راه‌های سنجش سلامتی است. در سال‌های اخیر با ورود دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان، تمایل فزاینده‌ای در میان پزشکان و در پی آن بیماران برای انجام این آزمایش و بررسی احتمال پوکی استخوان به وجود آمده است.

تراکم استخوان چیست؟

از ابتدای تشکیل جنین به تدریج کلسیم در استخوان ها رسوب می کند و در زمان رسیدن به سن بلوغ و جوانی در بیست سالگی، استخوان ها کاملا متراکم می شوند.

دانسیتومتری یا سنجش تراکم استخوان چگونه انجام میشود؟

دو نوع دستگاه اسکن برای سنجش تراکم استخوان وجود دارد.

اسکنرهای مرکزی: تراکم استخوان های مرکز بدن یعنی ستون مهره و لگن بررسی میشود.
اسکنرهای محیطی: تراکم استخوان های محیطی تر مانند مچ دست، مچ پا و انگشتان بررسی میشود.
در اسکنر های مرکزی ابتدا بیمار بر روی تخت دستگاه به پشت دراز میکشد. از او خواسته میشود که در حین انجام تست بی حرکت باشد. سپس دتکتور یا اسکنر Scanner دستگاه بر روی قسمتی از بدن که قصد اندازه گیری تراکم استخوان آن را دارند قرار گرفته و یک منبع اشعه ایکس پرتو را به سمت استخوان هدف میتاباند. این استخوان معمولا ستون مهره یا مفصل ران در ناحیه لگن است. این استخوان ها محل هایی هستند که بیش از بقیه استخوان ها بر اثر پوکی استخوان دچار شکستگی میشوند. اسکن یا سنجش تراکم حدود 20-10 دقیقه به طول مینجامد.

اسکنرهای محیطی کوچکتر و سبکتر بوده و استفاده از آنها راحت تر است.

خطرات و مضرات آزمایش تراکم استخوان

در آزمایش تراکم استخوان به روشDEXA ، هیچ دردی در فرد احساس نمی‌شود. هرچند که مقدار کمی تابش رادیو اکتیو در این روش وجود دارد، اما مقدار آن در این آزمایش حدود یک دهم مقدار آن در روش تصویر برداری با اشعه ایکس به روش سنتی است. انجام این آزمایش برای زنان باردار توصیه نمی‌شود.

چگونه باید برای اسکن استخوان آماده شد؟

روزی که قرار است اسکن استخوان انجام شود شما باید به طور طبیعی غذا بخورید اما حدود 24 ساعت قبل از انجام اسکن به هیچ عنوان مکمل کلسیم مصرف نکنید. باید لباس راحت و کاملاً آزاد بپوشید و از پوشیدن لباس زیپ دار یا دارای دکمه و کمربند فلزی خودداری نمایید. از آویزان کردن کلید و همچنین قرار دادن کیف پول خود در ناحیه ای که قرار است اسکن انجام شود خودداری کنید. قبل از انجام اسکن استخوان پزشک از شما می‌خواهد که لباس‌های خود را در بیاورید و لباس مخصوص را بپوشید تا برای انجام اسکن تراکم استخوان آماده شوید. شما همچنین باید دندان مصنوعی متحرک، جواهرات، عینک و هر گونه لباس یا شیء فلزی خود را کنار بگذارید زیرا در عملکرد اشعه ایکس اختلال ایجاد می‌‌کند. در صورتی که در چند روز اخیر به انجام تست باریوم پرداخته اید یا آنکه اسکن ام آر آی و سی تی اسکن با تزریق ماده حاجب را انجام داده اید باید به پزشک خود اطلاع دهید. در برخی موارد شما باید 10 تا 14 روز منتظر بمانید تا برای اسکن آماده شوید. در صورتی که باردار هستید یا به باردار بودن خود شک دارید باید به پزشک تان اطلاع دهید. تعداد زیادی از تست‌های عکسبرداری در دوران بارداری انجام نمی‌شوند زیرا جنین در معرض تشعشع قرار می‌‌گیرد. در صورتی که انجام این تست ضروری باشد پزشک اقدامات اولیه لازم را به منظور کاهش سطح تماس جنین با پرتوهای اشعه ایکس انجام خواهد داد.

این آزمایش طبق فرایند زیر انجام می‌شود:

ممکن است نیازی به درآوردن لباستان نباشد، اما از شما خواسته می‌شود تا تمامی اشیاء فلزی مثل سگک کمربند، زیپ‌‌ها، سکه‌ها، کلیدها، جواهرات، تجهیزات دندانی و عینک را تن خارج کنید. همچنین، ممکن است برای اینکه دکمه‌، زیپ یا قلاب‌های لباس‌ها آزمایش را مختل نکنند به شما یک گان بیمارستانی داده شود تا آن را به جای لباس‌هایتان بپوشید.

به پشت روی یک تخت رادیولوژی دراز می‌کشید. پاهایتان روی جعبه‌ای با روکش نرم قرار خواهند گرفت که کمک می‌کند تا لگن و پایین کمرتان به سطح تخت بچسبد.

در زیر تخت، یک تولید کننده (ژنراتور) فوتون به آرامی از زیر بدنتان عبور می‌کند، و در همان حال، به موازات تولید کننده فوتون زیری، یک دوربین آشکار کننده اشعه ایکس هم از بالای تخت عبور می‌کند. این دو، با کمک هم تصاویری از ستون فقرات کمری (پایین کمر) و استخوان‌های لگن تولید می‌کنند که در صفحه نمایش یک رایانه نمایش داده می‌شوند. برای اینکه عکس‌های بسیار شفافی تهیه شود از شما خواسته می‌شود تا کاملاً بی‌حرکت شوید و ممکن است که نیاز باشد برای مدت کوتاهی نفستان را هم حبس کنید.

بسته به خواست پزشکتان، ممکن است از رادیوس، که استخوانی در ساعد دست است، یا پاشنه آزمایش به عمل آید. در اینجا، رایانه برای تعیین میزان مواد معدنی استخوان مقدار فوتون‌های جذب نشده توسط استخوان‌ها را محاسبه می‌کند. سپس پزشک تراکم معدنی استخوان را محاسبه می‌کند.

اسکن کلاً در حدود 30 دقیقه طول می‌کشد. یک دستگاه اسکن قابل حمل که فقط ساعد، انگستان یا مچ دست و یا پاشنه را چک می‌کند ظرف چند دقیقه نتیجه تست تراکم را نشان می‌دهد.

اگرچه خود آزمایش تراکم سنجی دردی ندارد، اما ممکن است حرکات اندام‌های مورد آزمایش باعث کمی ناراحتی یا درد شوند، خصوصاً اگر اخیراً تحت جراحی قرار گرفته یا آسیب ‌دیده باشید. تکنسین اقدامات لازم برای راحتی شما را انجام خواهد داد و آزمایش را با حداکثر سرعت ممکن انجام می‌دهد تا هرگونه درد یا ناراحتی شما را کاهش دهد.

چقدر در معرض تابش اشعه قرار می‌گیرم؟

مقدار اشعه‌ای که در این آزمایش به شما تابیده می‌شود معادل با مقدار تابش زمینه‌ای است که ظرف یک تا دو روز در زندگی عادی‌تان دریافت می‌کنید. این مقدار کمتر از تابشی است که در طول پرواز از ساحل شرقی آمریکا به ساحل غربی آن دریافت می‌کنید و حدود یک دهم تابش دریافت شده از یک عکس رادیولوژی است. اگر باردار هستید از انجام این آزمایش خودداری کنید.

درصد تراکم استخوان چقدر باید باشد؟

شناسایی درصد تراکم استخوان با تفسیر آزمایش تراکم استخوان انجام می‌شود. در این آزمایش 2 پارامتر وجود دارد که با T و Z نشان داده می‌شود. عدد T به مقداری اشاره دارد که فرد آزمایش دهنده، در حالت سالم و نرمال باید داشته باشد. عدد Z نیز در مقایسه با دیگر افراد هم‌سن، نژاد و جنسیت مقایسه می‌کند. محدوده مجاز و نرمال این اعداد در زیر آمده است:

محدود طبیعی و سالم عدد T، منفی 1 است.
اگر عدد T بین منفی 1 و منفی 5/2 باشد، احتمال پوکی استخوان در آینده وجود دارد.
اگر عدد T منفی 5/2 یا کمتر باشد، فرد به پوکی استخوان مبتلا است.
محدوده طبیعی عدد Z هم بالاتر از عدد منفی 5/2 است.

آزمایش تراکم استخوان در چه قسمت‌هایی از بدن انجام می‌شود؟

آزمایش تراکم استخوان در قسمت‌های مختلف بدن قابل انجام است. قسمت‌هایی از بدن که به عنوان محل‌های استاندارد برای انجام آزمایش تراکم استخوان مشخص شده‌اند، شامل ستون فقرات کمری، گردن، استخوان ران هستند. البته امروزه آزمایش تراکم استخوان از مچ دست و ساعد نیز انجام می‌شود. این دو محل برای بیماران مبتلا به روماتیسم که به علل مختلف دچار شکستگی‌های مکرر مچ دست می‌شوند، بسیار کارآمد است.

چند وقت یک بار باید آزمایش تراکم استخوان انجام داد؟

اگر مبتلا به پوکی استخوان هستید و تحت درمان این بیماری، داروهای خاصی مصرف می‌کنید، ممکن است پزشک معالج از شما بخواهد سالی یک بار این آزمایش را انجام دهید تا میزان تاثیر داروها در تراکم استخوان‌هایتان بررسی شود.

سنجش تراکم استخوان چه کاربردی دارد؟

از این روش تصویربرداری بیشتر در کسانی استفاده میشود که در معرض خطر ابتلا به استئوپروز یا پوکی استخوان هستند. پوکی استخوان در ابتدا هیچ علامتی ندارد ولی میتواند موجب افزایش احتمال خطر شکستگی استخوان شود.

آیا من به سنجش تراکم استخوان نیاز دارم؟

بر اساس دستورالعمل بنیاد بین المللی پوکی استخوان، چند گروه از افراد جامعه هستند که باید تست سنجش تراکم استخوان بدهند:

همه زنان یائسه که 65 سال به پایین هستند و فاکتورهای پوکی استخوان در آنها بالاست.

زنان یائسه که شکستگی استخوان داشته اند؛ این بند اجباری نیست زیرا ممکن است درمان بدون در نظر گرفتن تراکم استخوان شروع شده باشد.

همه زنان 65 ساله و مسن تر.

زنانی که تصمیم آنها برای استفاده از دارو ممکن است به پوکی استخوانشان کمک کند.

زنان با شرایط پزشکی مرتبط با پوکی استخوان. پزشک در تشخیص این مورد می تواند به شما کمک کند.

مردان بین سنین 50 تا 69 سال که فاکتورهای خطر پوکی استخوان در آنها بالاست.

مردان 70 سال به بالا.

در صورت داشتن هر یک از موارد زیر، آزمایش تراکم استخوان نیز ممکن است لازم باشد:

اشعه ایکس از ستون فقرات شما نشان دهنده شکستگی یا از دست دادن استخوان در ستون فقرات است

کمر درد همراه با احتمال شکستگی ستون فقرات

از دست دادن یک سانتی‌متر قد یا بیشتر طی یک سال

كاهش كلی نیم تا یک سانت از قد اصلی شما

بروز شکستگی بعد از یک ضربه خفیف

ایجاد قوز در کمر که معمولا به علت شکستگی های مکرر مهره ها ایجاد میشود.

سابقه وجود شکستگی لگن در خانواده مادری

مصرف کورتون به مدت طولانی ( مصرف این دارو موجب پوکی استخوان میشود)

وجود بیماری های همراه با پوکی استخوان مانند روماتیسم مفصلی و یا بیماری سلیاک

آمنوره یا قطع پریود های قاعدگی قبل از یائسگی به مدت بیش از یکسال

کم بودن شدید وزن بصورتی که BMI کمتر از 19 باشد.

اطلاعات تماس مطب دکتر کامران کیوان پژوه فوق تخصص روماتولوژیست ارومیه آذربایجان غربی

ادرس مطب دکتر کامران کیوان پژوه فوق تخصص روماتولوژیست ارومیه آذربایجان غربی : ارومیه بلوار ارشاد، جنب وزرات صنایع، کلینیک نور

شماره تماس مطب دکتر کامران کیوان پژوه فوق تخصص روماتولوژیست ارومیه آذربایجان غربی : 044-33480168