عکس CBCT چیست؟ 8 مورد از کاربرد آن
انتشار: 1403/03/05
عکس CBCT چیست؟
عکس CBCT (Cone Beam Computed Tomography) یا توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی، یکی از پیشرفته ترین و دقیق ترین روش های تصویربرداری در دندانپزشکی و جراحی های فک و صورت است که تحولی اساسی در تشخیص و درمان مشکلات دهانی و فکی به وجود آورده است. این فناوری با استفاده از اشعه ایکس مخروطی شکل، تصاویری سه بعدی و بسیار دقیق از ساختارهای داخلی دهان، دندان ها، فک ها، سینوسها و بافت های اطراف تهیه می کند. توسعه CBCT به دهه های اخیر بازمی گردد، زمانی که نیاز به تصویربرداری دقیق تر و کم خطرتر در دندانپزشکی احساس شد. پیشرفت های فناوری کامپیوتری و مهندسی پزشکی امکان توسعه دستگاه های CBCT را فراهم کرد که در نهایت منجر به بهبود کیفیت تصاویر و کاهش میزان تابش اشعه به بیماران شد. امروزه، CBCT به یکی از استانداردهای طلایی در تصویربرداری دندانپزشکی تبدیل شده است. در تصویربرداری CBCT، بیمار به طور معمول روی یک صندلی مخصوص می نشیند و دستگاه CBCT در اطراف سر او چرخش می کند. در این فرآیند، یک اشعه ایکس مخروطی شکل به صورت چرخشی به نواحی مختلف سر و فک تابانده می شود. سنسورهای حساس به اشعه این داده ها را دریافت کرده و آن ها را به یک کامپیوتر ارسال می کنند. سپس، این داده ها توسط نرم افزارهای پیشرفته پردازش شده و تصاویری سه بعدی و بسیار دقیق از ساختارهای داخلی دهان و فک به دست می آید. یکی از مزایای اصلی CBCT در مقایسه با روش های سنتی تصویربرداری مانند رادیوگرافی دو بعدی و سی تی اسکن های معمولی، دقت بالای تصاویر و جزئیات بی نظیری است که ارائه می دهد. این دقت بالا به دندانپزشکان و جراحان امکان می دهد تا مشکلات پیچیده تری مانند شکستگی های کوچک، تغییرات بافتی، کیست ها و تومورها را با وضوح بیشتری تشخیص دهند. علاوه بر این، میزان تابش اشعه در CBCT به طور قابل توجهی کمتر از سی تی اسکن های معمولی است که این ویژگی آن را به گزینه ای ایمن تر برای بیماران تبدیل می کند.
نحوه عکسبرداری CBCT به چه صورت است؟
عکسبرداری CBCT یک فرآیند ساده و غیر تهاجمی است که برای تهیه تصاویر سه بعدی از ساختارهای داخلی دهان و فک به کار می رود. این فرآیند شامل مراحل زیر است: آماده سازی بیمار- دندانپزشک یا تکنسین به بیمار توضیحاتی در مورد روش عکسبرداری و نیازهای خاص آن ارائه می دهد.
- بیمار باید هر گونه اشیاء فلزی مانند جواهرات، عینک و دندان های مصنوعی را از دهان و صورت خود خارج کند تا از ایجاد اختلال در تصاویر جلوگیری شود.
- بسته به نوع دستگاه CBCT، بیمار ممکن است نشسته یا ایستاده باشد.
- سر بیمار در یک موقعیت ثابت قرار می گیرد تا از حرکت سر در حین عکسبرداری جلوگیری شود. این تثبیت معمولا با استفاده از پدها و نگهدارنده های مخصوص انجام می شود.
- تکنسین دستگاه را بر اساس نیازهای خاص هر بیمار تنظیم می کند. این تنظیمات شامل تعیین ناحیه مورد نظر برای تصویربرداری و تنظیمات میزان تابش اشعه است.
- دستگاه CBCT به آرامی در اطراف سر بیمار می چرخد. این چرخش به دستگاه اجازه می دهد تا تصاویر متعدد و متوالی از زوایای مختلف بگیرد.
- کل فرآیند عکسبرداری معمولا بین 20 تا 40 ثانیه طول می کشد. در این مدت، بیمار باید ثابت و بی حرکت باقی بماند.
- تصاویر گرفته شده به یک کامپیوتر منتقل می شوند که داده ها را جمع آوری و پردازش می کند.
- نرم افزارهای پیشرفته این داده ها را به تصاویر سه بعدی تبدیل می کنند که به دندانپزشک اجازه می دهد تا ساختارهای داخلی دهان و فک را با دقت بررسی کند.
- دندانپزشک تصاویر را بررسی و تحلیل می کند تا مشکلات و ناهنجاری های موجود را تشخیص دهد.
- بر اساس نتایج عکسبرداری، دندانپزشک می تواند برنامه درمانی دقیقی برای بیمار تدوین کند.
کاربرد عکس CBCT دندان
عکس CBCT دندان به دلیل ارائه تصاویر سه بعدی و با کیفیت بالا، در بسیاری از جنبه های دندانپزشکی و جراحی های فک و صورت کاربرد دارد. در این بخش، به برخی از مهم ترین کاربردهای CBCT در دندانپزشکی اشاره می شود:-
برنامه ریزی ایمپلنت های دندانی
-
تشخیص و ارزیابی کیست ها و تومورها
-
مشکلات ارتودنسی
-
ارزیابی ساختارهای پیچیده ریشه دندان
-
بررسی سینوس ها و مجاری تنفسی
-
تصمیم گیری در جراحی های فک و صورت
-
ارزیابی مشکلات فکی و دهانی
-
بررسی مشکلات دندان های نهفته
تفاوت عکس برداری CBCT با CT چیست؟
عکس CBCT (Cone Beam Computed Tomography) و CT (Computed Tomography) هر دو تکنولوژی های تصویربرداری پزشکی هستند که از اشعه ایکس برای تولید تصاویر سه بعدی استفاده می کنند. اما این دو روش تفاوت های مهمی در ساختار، کاربرد و ویژگی هایشان دارند. در ادامه به بررسی تفاوت های اصلی بین CBCT و CT می پردازیم:- CBCT از یک پرتو مخروطی شکل استفاده می کند که به صورت چرخشی در اطراف ناحیه مورد نظر حرکت می کند و تصاویر سه بعدی از یک دور چرخش کامل به دست می آورد. درحالی که، CT از یک پرتو بادبزنی شکل استفاده می کند که به صورت لا یه لایه از ناحیه مورد نظر تصویر برداری می کند. دستگاه CT به صورت حلقه ای بزرگ تر است و بیمار به داخل دستگاه وارد می شود.
- CBCT میزان تابش اشعه در CBCT کمتر از CT است. این ویژگی باعث می شود که CBCT برای کاربرد های دندانپزشکی و مواردی که نیاز به تصویربرداری های مکرر است، مناسب تر باشد. ولی CT به دلیل تابش بیشتر، معمولا برای تصویربرداری های دقیق تر از نواحی بزرگ تر بدن و در شرایطی که جزئیات بسیار دقیقی نیاز است، استفاده می شود.
- CBCT تصاویری با دقت و جزئیات بالا از ساختارهای دندانی و فکی ارائه می دهد که برای کاربردهای دندانپزشکی، مانند برنامه ریزی ایمپلنت ها و تشخیص مشکلات فکی بسیار مناسب است. ولی CT دقت بالاتری در تصویربرداری از بافت های نرم و ساختارهای پیچیده تر بدن مانند مغز، شش ها و شکم دارد و برای کاربردهای پزشکی گسترده تر استفاده می شود.
- CBCT مدت زمان تصویربرداری کوتاه تر است (معمولا بین 20 تا 40 ثانیه) که این امر باعث راحتی بیشتر بیمار و کاهش احتمال حرکت بیمار در طول تصویربرداری می شود. اما CT مدت زمان تصویربرداری بسته به نوع تصویربرداری و ناحیه مورد نظر ممکن است طولانی تر باشد.
- هزینه های مربوط به تجهیزات و تصویربرداری CBCT معمولا کمتر از CT است، که این امر استفاده از آن را در محیطهای دندانپزشکی بیشتر می کند. ولی CT به دلیل پیچیدگی دستگاه و نیاز به تفسیر تصاویر توسط متخصصان رادیولوژی، هزینه های بیشتری دارد.
نکات مهم قبل از عکسبرداری CBCT
قبل از انجام عکسبرداری CBCT، توجه به چند نکته مهم می تواند به بهبود کیفیت تصاویر و کاهش هر گونه ریسک احتمالی کمک کند. این نکات شامل آماده سازی بیمار، اقدامات احتیاطی و توصیه های عمومی است که در ادامه به تفصیل بیان شده اند:- دندانپزشک یا تکنسین باید به بیمار توضیحات کاملی درباره فرآیند عکسبرداری و هدف از انجام آن ارائه دهد. این امر باعث کاهش اضطراب و افزایش همکاری بیمار می شود.
- بیمار باید اطلاعات کاملی درباره سابقه پزشکی خود، از جمله هر گونه آلرژی، بارداری یا مشکلات سلامتی خاص به دندانپزشک ارائه دهد.
- بیمار باید هر گونه اشیاء فلزی مانند جواهرات، عینک، پروتزهای دندانی متحرک و هر گونه فلز دیگری که ممکن است در ناحیه سر و گردن قرار داشته باشد، را قبل از عکسبرداری بردارد. این اشیاء می توانند باعث ایجاد اختلال در تصاویر شوند.
- همچنین، هر گونه گیره ها و سنجاق های فلزی در موها نیز باید برداشته شوند.
- بیمار باید برای مدت کوتاهی بی حرکت بماند تا تصاویر با کیفیت بالا و بدون اختلال تهیه شوند. هر گونه حرکت می تواند باعث کاهش کیفیت تصاویر و نیاز به تکرار عکسبرداری شود.
- تکنسین دستگاه باید بیمار را به خوبی راهنمایی کرده و سر و گردن او را در موقعیت مناسب و ثابت قرار دهد.
- زنان باردار باید قبل از انجام عکسبرداری CBCT حتما باید پزشک خود را از وضعیت بارداری مطلع کنند. در صورت لزوم، دندانپزشک ممکن است تصمیم بگیرد عکسبرداری را به زمان دیگری موکول کند یا اقدامات احتیاطی ویژه ای انجام دهد.
مزایای گرفتن عکس CBCT دندان
گرفتن عکس CBCT دندان بسیاری از مزایایی را به دندانپزشکان و بیماران ارائه می دهد. در ادامه به برخی از این مزایا اشاره خواهیم داشت:- تصاویر سه بعدی دقیق
- برنامه ریزی دقیق درمان
- کاهش زمان و هزینه
- افزایش امنیت بیمار
- اطلاعات بیشتر برای بیماران
- کاربردهای گسترده
معایب گرفتن عکس CBCT دندان
همانطور که تکنولوژی CBCT از مزایای بسیاری برخوردار است، اما معایب و محدودیت های خود را نیز دارد. در ادامه به برخی از این معایب اشاره خواهیم کرد:- تابش اشعه
- نیاز به تجهیزات و دانش فنی
- حجم داده های بزرگ
- تصاویر متعارض
- نیاز به تحلیل تخصصی
پارامتر های موثر در تعیین قیمت عکس برداری CBCT دندان
تعیین قیمت عکس برداری Cone Beam Computed Tomography دندان ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی باشد. در این بخش به برخی از پارامترهای موثر در تعیین قیمت این خدمت اشاره شده است:- قیمت عکس برداری CBCT امکان دارد بسته به نوع مرکز پزشکی متغیر باشد. برای مثال، ممکن است قیمت ها در بیمارستان ها، کلینیک های دندانپزشکی تخصصی، یا مراکز تصویربرداری پزشکی متفاوت باشد.
- قیمت ها ممکن است بسته به موقعیت جغرافیایی مرکز پزشکی متغیر باشند. در مناطقی با هزینه زندگی بالا و هزینه اجاره فضاهای تجاری بالا، قیمت ها ممکن است بیشتر باشند.
- میزان تجهیزات و فناوری مورد استفاده در مرکز پزشکی تاثیرگذار بر قیمت می باشد. تجهیزات CBCT پیشرفته تر و به روزتر ممکن است هزینه بیشتری داشته باشند.
- تخصص و تجربه پزشکان و تکنسین های مرکز پزشکی نیز می تواند بر قیمت تاثیرگذار باشد. مراکز با پزشکان و تکنسین های متخصص و با تجربه ممکن است قیمت های بیشتری داشته باشند.
- میزان خدمات فراهم شده به بیمار نیز ممکن است بر قیمت تاثیرگذار باشد. این شامل مواردی مانند مدت زمان مشاوره پزشکی، تفسیر تصاویر توسط متخصصین و ارائه گزارش تشخیصی است.
- ممکن است قیمت عکسبرداری بر اساس تعداد تصاویر یا محدودیت های خاص دیگری که ممکن است درخواست شود، متفاوت باشد. برای مثال، ممکن است برای تصاویر بیشتر یا درخواست های خاص، هزینه های اضافی در نظر گرفته شود.